چکیده
مفهوم‌پژوهی به‌معنای تبیین دقیق یک کلمه و واژگان مشابه و متضاد آن است. جهات تشابه و تضاد، گسترۀ معنایی کلمه را روشن می‌سازد. روایات فراوانی از پیامبر صلی الله علیه و آله صادر شده است که در آن برای معرفی جانشینان خویش از واژۀ «خلیفه» استفاده کرده‌اند. مباحثات کلامی گسترده‌ای در تفسیر این روایات صورت گرفته که منشأ بسیاری از اختلافات، نبود تبیین دقیق این واژه است؛ بنابراین، تبیین کلمۀ خلیفه به‌جهت شناخت ملاک‌های جانشینی پیامبر صلی الله علیه وآله ضرورت دارد. کلمۀ خلیفه را دانشمندان بررسی کرده‌اند؛ اما تا‌کنون در قالب یک نگاشتۀ مستقل درنیامده و مفهوم‌پژوهی نشده است. این پژوهش با هدف انعکاس معنای دقیق خلیفه از کتب معتبر لغت، به نگارش درآمده و واژگان مشابه و متضاد، برگرفته از روایات نَبَوی است. تطبیق روایی خلیفه و شباهت‌ها و تضاد‌های آن از فواید این مقاله به‌شمار می‌آید. مفهوم‌پژوهی واژۀ خلیفه در سه بخش سامان یافته است.