در جریان تصوف، مفهوم «ولایت» ارتباطی عمیق و بنیادین با «وحدت شخصی وجود» برقرار می‌کند. مطابق نگرش متصوفه «ولی یا انسان کامل» فردی است که به مقام فناء فی ‌الله نائل آمده و با خدا متحد گشته است. در این دیدگاه،« ولی» تجسم زندۀ توحید است؛ زیرا وجود او با اراده و خواست خدا یکی شده و بدین ترتیب، هرگونه دوگانگی میان او و حق از میان رفته است. این مقام در حقیقت تجلی معرفت خداوند در کامل‌ترین شکل آن است و نشان می‌دهد که توحید در عرفان نه‌تنها در عرصۀ اعتقاد و نظر، بلکه در عمل و عمق وجود انسان نیز محقق می‌شود. به‌واقع، تنها اولیا هستند که معرفت حقیقی به خداوند را کسب کرده‌اند. دیگر انسان‌ها نیز تنها ازطریق این اولیا می‌توانند در مسیر توحید گام نهاده و به شناخت خداوند نائل آیند......