ولایت از اهمّ آموزههای جریان تصوف و از جمله اساسی ترین نقاط اشتراک و پیوند «تصوف» با «تشیع» دانسته میشود. صوفیان از همان سدههای نخستین، مبانی و اصول عملی خود را عمدتاً بر مفهوم «ولایت شیخ» استوار ساختند و همین رویکرد، آنها را متمایل به مذهب تشیع و عقائد شیعه جلوه میداد و امروزه جمعی از محققین با استناد به وجودِ اصل ولایت در این دو جریان، بر این نظراند که رابطه جریان تصوف و تشیع اینهمانی است و این دو مکتب ذاتاً تمایزی با یکدیگر ندارند. منتقدین صوفیه اما با تاکید بر اختلاف نظر این دو جریان در بیان چیستی، کارکرد و شمول ولایت، بر جداسازی تصوف از تشیع پای میفشردند. این نوشتار، با روش توصیفی و تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانهای، به پژوهش در مکتوبات چهار مورد از شاخص ترین فرق صوفیه اهلسنت یعنی «نقشبندیه»، «قادریه»، «سهروردیه»، «شاذلیه» پرداخته تا نگاه آنها به آموزه ولایت را بررسی نماید. از همین رو چیستی ولایت، جایگاه و اهمیت آن و همچنین اقسام و شئون ولی را در نگاه هرکدام از این جریانات مطالعه کرده و نهایتاً به این مهم دست یافته است که فرق صوفیه علی رغم اختلافات گونه گونی که دراندیشهها و سلوک خود دارند، نگاه مشابهی به مقوله ولایت مرشد داشته و در تبیین معنای آن را بر همان مفهوم برساخته «فناء فی الله» تکیه داشته و عمدتاً اوصاف و شئون و کارکردهای یکسانی هم برای اولیاء در نظام آفرینش ذکر کردهاند و همین مسئله میتواند تمایز نگاه صوفیان با شیعیان در مسئله ولایت را نمایانگر باشد.
