1
معاون آموزش مؤسسه آموزش عالی حوزوی خاتم النبیین صلی الله علیه وآله مدیر گروه نقد تصوف مؤسسه آموزش عالی حوزوی خاتم النبیین صلی الله علیه و آله
2
دانشپژوه سطح 4 رشته نقد تصوف مؤسسه آموزش عالی حوزوی خاتم النبیین صلی الله علیه و آله دبیر گروه زرتشت و باستانگرایی پژوهشگاه علوم و معارف خاتم النبیین صلی الله علیه وآله
چکیده
ذهبیه یکی از جریانهای صوفیه متشیع در ایران به شمار میرود. مشایخ این فرقه در مسئله ولایت، با بررسی انتقادی آرای مشایخ عرفان نظری و ارائه برخی نوآوریها، تلاش کردهاند آموزه ولایت صوفیه را با اصل امامت در آیات و روایات اهلبیت: سازگار نشان دهند و ازاینجهت بررسی اندیشههای آنها حائز اهمیت است. ذهبیان با احتراز از کاربرد اصطلاحات و واژگان متداول صوفیه نظیر قطب و مرشد، سعی در تفکیک میان آموزههای خود و سایر فرق داشتهاند. باوجوداین، پژوهشهای دقیقتر نشان میدهد که دیدگاه آنها درباره ولایت، علیرغم تفاوتهای ظاهری، همچنان مبتنیبر اصول و مبانی رایج نظری مکتب صوفیان است و با دیدگاه سایر مشایخ صوفیه تفاوت ماهوی و اصولی ندارد. این مقاله به این پرسش میپردازد که ولایت در نگاه مشایخ ذهبیه به چه معناست، چه ابعاد و مؤلفههایی دارد و اولیا دارای چه صفات و ویژگیهایی هستند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانهای و آثار مکتوب مشایخ ذهبیه، انجام شده است و یافتههای آن نشان میدهد که آموزه ولایت در دیدگاه ذهبیان، براساس همان مبانی وجودشناسی عرفانی، نظریه وحدت وجود و نظام اسما و صفات الهی شکل گرفته است. از منظر آنها، ولی مظهر تام اسم جامع «اللّه» است که تمامی اسما و صفات و شئون الهی را در خود متجلی ساخته و به مقام انسان کامل یا قطبیت دست یافته است. ولی، بهدلیل وصول به مقام فناء فی الله، مظهر الوهیت است و هرگونه معرفت به خداوند، ازطریق فانی شدن در او میسر میگردد.
